# Morgan Owen

Mewn ysgrif yn rhifyn gaeaf 2021 O’r Pedwar Gwynt – ‘Y gwir a geir mewn eira’ – mae T Robin Chapman yn dweud ‘gair am farddoniaeth Gymraeg y 2010au’. Rhy drosolwg bras o farddoniaeth y cyfnod rhwng 2010 a’r presennol. Nodweddir beirdd y deuddeng…

Ddechrau’r flwyddyn darllenais Wildwood gan Roger Deakin (2008), cyfrol amlweddog sy’n fyfyrdod hir ar goed a choedwigoedd, yn gasgliad o atgofion, cofnodion dyddiadurol ac arsylwadau am fywyd gwyllt a’r tir: bywyd gŵr wedi’i ddiriaethu trwy gyfrwng…

Wn i ddim ai llyfr plant yw hwn ai peidio: mae ei dôn, sy’n ymylu ar fod yn addysgiadol a storïol, yn awgrymu hynny ond nid felly yr iaith addurnedig. Ac eto, roedd llyfrau plant yn nechrau’r ugeinfed ganrif yn defnyddio iaith sy’n ymddangos i ni…

Llyfr ymarferol am stowio o bumdegau’r ganrif ddiwethaf yw hwn – ond eto, mae’n filwaith mwy na hynny. Efallai taw’r agoriad annisgwyl o aruchel a wnaeth fy machu, sy’n dyfynnu ac yn trafod disgrifiadau Senoffon o longau gosgeiddig y Phoeniciaid a’u…

Yr hyn y sylwais arno y bore cyntaf hwnnw, heblaw am y tawelwch, oedd arogl pinwydd, yn briddlyd ac yn llachar, ac arogl llwch y ffordd, fel sudd masarn rywsut, yn felys ac yn dywyll-gyfoethog. Ac wrth gwrs, arogl yr heli a diffyg mwrllwch dinas.…

Cyfle prin i ddarllen in situ oedd hwn, a minnau yn Croatia ar breswyliad llenyddol trwy brosiect Ulysses’ Shelter, ar ynys Mljet. Prynais y gyfrol yn Dubrovnik cyn dal y catamarán i’r ynys, am nad oeddwn yn gwybod rhyw lawer am hanes y wlad.…

Pwy sy’n berchen ar dir, a sut? Yn wir, pam? Dyma gwestiynau nas gofynnir yn aml, ond unwaith y dechreuir, nid hawdd yw cau’r drws ar y wlad a welir wedyn: un gyfyng, gyfrinachol, gaeth. Hanes ‘cau allan’ yw hanes perchnogaeth tir, ac mae’r proc…

Wrth bori yn Oxfam Books Aberystwyth ar un o fy ychydig deithiau tu hwnt i ffiniau Caerdydd ers mis Mawrth 2020, daliodd y gyfrol hon o gerddi Arabeg fy llygad. Yma, yn yr iaith wreiddiol ochr yn ochr â’r cyfieithiad Saesneg, ceir gwaith tri bardd…

Wrth ochrau Dowlais, ger ffin ddwyreiniol Merthyr gyferbyn â Fochriw, Cwmbargoed, a Chwm Darran, mae ardal, neu lecyn, o’r enw Trecatti. Mae’r enw ei hun yn ddieithr, heb ryw lawer y gellir ei gysylltu â’r tir o’i amgylch. Nid yw’n egluro ei hun fel…

Rwy’n chwannog i gofio fy nhroeon a’m crwydradau trwy’r dref a thros ei hymylon, pan oeddwn ar wahân ac yn synfyfyrio, neu’n ymgolli yn yr amgylchedd, yr wybren a’r llawr, y pethau coll a’u hatseiniau. Ond prin y gwnes i gnoi cil ar yr hyn oedd o’m…

Lle arall yw’r nos, ac nid yw rheolau arferol y byd yn gymwys yno. Heb ‘oleuedigaeth’ y dydd a’i resymoli diarbed ac obsesiynol, mae’r nos yn dangos pethau fel y maent: mae’r gorffennol a’r dyfodol yn cyfrodeddu, ac mae’r map yn toddi fel cwyr yng…

Roedd Cymru’n ganolbwynt llythrennol i’r chwyldro diwethaf, ond roedd hefyd ar yr ymylon; ac ar ymylon yr ymylon hynny yr oedd y Gymraeg. Bydd ein hymateb i’r chwyldro nesaf yn pennu ein ffawd fel cymdeithas Gymraeg, ond y tro hwn mae llai o amser…

Gwelaf yr un bobl yno o hyd, actorion olaf sioe a ganslwyd amser maith yn ôl yn sefyllian ar y llwyfan wrth iddi gael ei thynnu’n ddarnau. Cânt un cysur olaf gan y drefn – neu’r ymdeimlad o drefn – a ddaw o droi mewn cylch, o fynd trwy’r un camau.…