# Rhifyn 20

Yn y cefndir, mae’r mynyddoedd sy’n cysgodi pentref Tanygrisiau, y Moelwyn Mawr a’r Moelwyn Bach. Ym mlaen y llun, mae trên sy’n teithio am y gogledd: o atomfa Trawsfynydd – yr unig un yn y Deyrnas Gyfunol sydd wedi ei lleoli ym mherfedd gwlad –…

Rwy’n dechrau amau mai camgymeriad fu cyhoeddi’n ddiweddar fy mod yn ymwrthod â’r nofel. Rhaid i bob cenhedlaeth fynnu llais a chynrychiolaeth, ac mae’n rheidrwydd arnaf innau fynegi’r hyn sy’n corddi’r gwladgarwyr oedrannus yn ein plith. Petai…

Wrth i mi ysgrifennu’r darn hwn ymddengys fod sefyllfa byddin Wcráin yn y rhyfel yn erbyn Fladimir Pwtin yn gwella’n feunyddiol. Mae’r brwydro’n mynd rhagddo yn well nag erioed: enillwyd tir yn ôl yn y gogledd-ddwyrain o gwmpas dinas Charcif, ac yn…

Y blaned Iau (Jupiter) ydi’r corff mwyaf yn system yr haul. Iau hefyd yw brenin duwiau’r Groegiaid a’r Rhufeiniaid. Yn ôl ymchwil sêr-ddewiniaid, cafodd nifer o frenhinoedd eu geni â’r blaned Iau mewn lleoliad cryf a chadarnhaol yn eu siart. Ond…

Mewn sgwâr tawel, coediog yn Clerkenwell Green yn Llundain, saif y Marx Memorial Library and Workers’ School. Yn yr adeilad hwn mae ystafell ddarllen a llyfrgell yn llawn llyfrau a phamffledi sy’n cofnodi hanes y dosbarth gweithiol a hanes…

Nid adnodd yn unig yw llyfrgell. Ar ôl oriau o syllu ar sgrin cyfrifiadur, does dim byd yn atgyfnerthu’r llygaid, y cefn, yr ymennydd a’r enaid yn fwy na gadael y ddesg i ddychwelyd ambell lyfr a benthyg sawl un arall. Dydy’r llyfrgell ddim yn bell…

Ddechrau’r flwyddyn darllenais Wildwood gan Roger Deakin (2008), cyfrol amlweddog sy’n fyfyrdod hir ar goed a choedwigoedd, yn gasgliad o atgofion, cofnodion dyddiadurol ac arsylwadau am fywyd gwyllt a’r tir: bywyd gŵr wedi’i ddiriaethu trwy gyfrwng…

Mae Sergi Plochi yn Athro Hanes Wcráin ym Mhrifysgol Harvard ac yn un o’r awdurdodau blaenllaw ar ddwyrain Ewrop. Ymhlith ei lyfrau y mae The Cossack Myth: History and Nationhood in the Age of Empires (2012), The Gates of Empire: A History of…

Ychydig flynyddoedd yn ôl, wrth gymryd rhan mewn cloddfa archaeolegol yn Nyffryn Nantlle, dechreuais sgwrsio â dringwraig leol a darganfod mai perthynas debyg oedd gennym ni’n dau â’r graig lechog sy’n nodweddu’r ardal hon. Nid trwy gysylltiad…

Dyma ‘Hanes Cymru’ newydd – a neilltuol. Cyfrol gynhwysfawr a thrylwyr yw Dĕjiny Walesu ond sy’n dod o gyfeiriad ac mewn iaith hollol annisgwyl. Mae’r awdur, Blanka Říchová, yn ddarlithydd hanes a gwleidyddiaeth gymharol yn y Weriniaeth Tsiec, gyda…

Daeth Covid-19 i lawr fel huddygl i botes i fygu nifer o ddathliadau yn ystod 2020 a 2021, ac mae perygl inni anghofio rhagor yn ystod 2022. Yn eu plith mae dathliadau nifer o sefydliadau sy’n deillio o adroddiad comisiwn dan gadeiryddiaeth yr…