# Hanes

Hoffwn i ddechrau gyda’r foment fwyaf hanfodol, o bosib, yn hanes y byd: 1492, sef ‘darganfod America’, a oedd yn ddechrau globaleiddio – mae Felipe Fernández-Armesto wedi ysgrifennu llyfr ardderchog am hyn yn dwyn yr is-deitl, The Year Our World…

Beth yw hanes gwlad — nid dim ond hanes Cymru, ond hanes unrhyw wlad? Dyma gwestiwn arbennig o anodd ei ateb, yn enwedig mewn modd eglur a chyson sy’n agored i bawb a phob persbectif. Hyd yn oed mewn gwlad weddol fychan fel Cymru mae yna gymaint o…

Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, mater o ddewis oedd bod yn Wcreiniad. Fel arfer, byddai trigolion ardaloedd dinesig Wcráin yn siarad ieithoedd eraill bryd hynny, nid Wcreineg: Pwyleg fyddai'r iaith gan amlaf, ac Almaeneg weithiau yn ninasoedd…

Mae Sergi Plochi yn Athro Hanes Wcráin ym Mhrifysgol Harvard ac yn un o’r awdurdodau blaenllaw ar ddwyrain Ewrop. Ymhlith ei lyfrau y mae The Cossack Myth: History and Nationhood in the Age of Empires (2012), The Gates of Empire: A History of…

Dywedodd yr hanesydd Gwyn A Williams unwaith fod cyfalafiaeth ddiwydiannol yn dinistrio’r cof poblogaidd, gan ychwanegu ‘efallai bod angen iddo wneud’. Y cof am ymdrechion pobl yn y gorffennol i wella’u byd oedd ganddo mewn golwg, ac awydd y sawl…

Dyma nodi canmlwyddiant. Yn 1922, cyhoeddwyd rhifyn cyntaf cylchgrawn chwarterol Y Llenor dan olygyddiaeth W J Gruffydd. Yng nghwrs y 30 mlynedd a ddilynodd denodd gyfraniadau gan lenorion a ddiffiniai’r hyn y meddylir yn reddfol amdano hyd heddiw…

Ddechrau’r mis hwn bu farw’r hanesydd a’r awdur Richard Cyril Hughes. Yn ystod ei yrfa, bu’n athro a darlithydd ac yn uwch-ymgynghorydd iaith blaengar, ond gwnaeth gyfraniad pwysig hefyd trwy ei drioleg o nofelau am fywyd yr uchelwraig Duduraidd,…

Cyn bwrw ati i ddarllen Safana gan Jerry Hunter, roedd fy mhrofiad o’r genre hanes amgen yn dechrau ac yn gorffen gyda’r ffilm Inglourious Basterds gan Quentin Tarantino (2009). Ac o gofio’r farwolaeth annisgwyl yn y ffilm, a aeth yn groes i…

Cambrian Pictures yw’r cyhoeddiad diweddaraf yng nghyfres gwasg Honno, 'Welsh Women’s Classics', cyfres sy’n amcanu, yng ngeiriau'r cyhoeddwr, i ailgyhoeddi ‘awduron mawr y gorffennol ar gyfer darllenwyr heddiw’. Wedi’i chyhoeddi’n wreiddiol yn…

Mae Y Pibgorn Hud, y gyntaf mewn trioleg gan Gareth Evans, yn wahoddiad i ni ailddiffinio yr hyn yw Cymreictod heddiw. Mae’r capeli yn cau, y pyllau glo wedi hen droi’n gartrefi i’r ysbrydion, a’r ymerodraeth Brydeinig ar chwâl. Ni fyddai’n syndod…

Dyma gyfrol a achosodd gryn gyffro yn yr Almaeneg gwreiddiol, ac yn sgil ei chyfieithu i’r Saesneg derbyniodd groeso gwresog gan ddeallusion a gweithredwyr radicalaidd blaenllaw yn fyd-eang, er enghraifft gan Noam Chomsky a Vandana Shiva. Mae’r…

Mae sawl ffordd bosib o weithredu er mwyn treiddio’n ddyfnach i’r delweddau ... Yn gyntaf, dwi wedi edrych allan y tu hwnt i gyfyngiadau hanes celf confensiynol – ar hanes estheteg, hanes ffasiynau mewn celf, a hanes yr enwau mawrion cyfarwydd. Dwi…