# Iaith

Mae dynes yn llefaru gerbron y camera ynghylch y ffordd orau i wasanaethu eich gŵr. Mae bod yn ddarostyngedig ‘wedi mynd yn air brwnt’, meddai. Aiff yn ei blaen i fanylu ar ei hanes personol, ar sut y trawsffurfiodd o fod yn ‘ffeminydd calon galed’…

Pam y bydd ieithoedd yn benthyg geiriau gan ei gilydd? Dyma gwestiwn sydd gyn hyned ag unrhyw un ym maes ieithyddiaeth. Ambell dro, bydd ateb syml yn ymgynnig. Onid yn sgil arbenigedd pensaernïol y Rhufeiniaid y daeth geiriau megis ffenestr, pont a…

Yn blentyn, wedi tri mis yn aros mewn pentref ym Mholesia fe’m trawsnewidiwyd yn siaradwr Belarwsieg. Wedi i mi ddychwelyd i Minsc, at ei phicelli o flodau gladioliws, ei lifrai ysgol oedd yn arw fel papur tywod, a’r newspeak llawn rhegfeydd a…

Bu farw fy nain, Gwladys Derwena Jones, ddydd Llun 9 Rhagfyr 2024, yn gant namyn ychydig fisoedd. Roedd hynny ddeuddydd wedi i Eglwys Notre Dame, Paris, ailagor yn dilyn y tân a ddinistriodd ran helaeth o do a thu mewn yr adeilad ar 15 Ebrill 2019;…

Ar gychwyn ail chwarter yr unfed ganrif ar hugain, canrif a fydd yn dyst i ddiflaniad hanner ieithoedd y byd yn ôl UNESCO, mae yna dystiolaeth o symudiad pendant ymysg ymgyrchwyr, ymchwilwyr a rhai llywodraethau mewn sawl cymuned iaith leiafrifedig…

Cwestiwn cwis tafarn ichi – pa air Cymraeg yw’r unig un sy’n dechrau â’r llythrennau nio? Ac na chewch, chewch chi ddim cyfri geiriau sydd wedi eu treiglo (ond roedd hi’n werth gofyn). Fel y gŵyr sawl un ohonoch, mae’n siŵr, nionyn yw’r ateb. Ac os…

Yn y rhestr o eiriau newydd sydd wedi eu cynnwys yn yr Oxford English Dictionary eleni y mae cnwd da o fenthyciadau Cymraeg. Mae hyn yn haeddu sylw am fod benthyciadau o’r Gymraeg i’r Saesneg yn brin, yn arbennig o gofio bod y ddwy iaith yn…

Yn y dechrau yr oedd madarch hud – yng Nghymru, o leiaf. Daw’r cyfeiriad cyntaf at fadarch yn y Gymraeg o Bedwaredd Gainc y Mabinogi, yn benodol o chwedl Math fab Mathonwy, lle mae’n ymddangos yn ei ffurf amgen madalch. Daw, mewn geiriau eraill, o’r…

O ran cefndir teuluol a phrofiad personol, mae’n debyg fy mod yn fwy o greadur dinas a diwydiant nag ydwyf o hogyn cefn gwlad. I’m hynafiaid mewn gwahanol rannau o Gymru a Lloegr, gwenithfaen rhagor na gwenith, a dociau rhagor na defaid, oedd y ffon…

Dychmygwch beth a fyddai’r ymateb petai Ysgrifennydd Addysg Llywodraeth Cymru yn datgan rhywbeth i’r perwyl uchod am y Gymraeg hithau. Diau y byddai ymddiheuriad yn ddisgwyliedig, ond tybed hefyd a allai’r adwaith cyhoeddus anochel arwain at…

‘I’m a linguist, and I live on the internet’ yw datganiad mwyaf trawiadol Gretchen McCulloch. Ond wrth droi tudalennau ei chyfrol arbennig ar newid iaith ar y we, buan y sylweddolwn nad yw ‘byw ar y we’ yn perthyn i fyd gwyddonias yn unig. Rydym oll…

Oes llyfr mwy disylwedd nag Wythnos yng Nghymru Fydd (1957) Islwyn Ffowc Elis? Nofel bropaganda sy’n dyfynnu stori wir am Gymraes, ail genhedlaeth o ran ei magwraeth; ac yn defnyddio’r Gymraeg am y tro cyntaf ers dyddiau plentyndod wrth adrodd ‘Yr…