# Iaith

Dywedodd yr athronydd Karl Marx unwaith fod digwyddiadau hanesyddol yn ymddangos ddwy waith – y tro cyntaf fel trasiedi a’r ail waith fel ffars. Efallai mai’r ffars ddaeth gyntaf yn y ddadl ynglŷn â chanu pop a rheol yr iaith Gymraeg yn yr…

Beth yw eich hoff air? Boed hynny yn Gymraeg, neu yn Saesneg, neu ym mha iaith bynnag y bo. Beth yw eich hoff air, a hynny ar sail sain y gair hwnnw?  Sain ydy iaith wedi’r cyfan. Y ffordd orau o ddeall hynny yw drwy wrando ar ieithoedd…

Drwy hap a damwain y daeth y nofelydd Saesneg, Flora Annie Steel, i Bennal i fyw yn 1899. Wedi rhyw ugain mlynedd yn India, pan ymddeolodd ei gŵr o Wasanaeth Sifil India, aethant i’r Alban i fyw. Ganwyd Steel yn Sudbury yn 1847, ond yn yr Alban y…

Trist iawn oedd gweld y drafodaeth ddiweddaraf ynghylch yr Eisteddfod a gododd ar Twitter – neu’r ‘Vampire’s Castle’, i ddefnyddio term Mark Fisher. O ganlyniad i ddiffyg crebwyll, neu ewyllys fallai, i fynegi diben y rheol Gymraeg yng nghyd-destun…

Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, mater o ddewis oedd bod yn Wcreiniad. Fel arfer, byddai trigolion ardaloedd dinesig Wcráin yn siarad ieithoedd eraill bryd hynny, nid Wcreineg: Pwyleg fyddai'r iaith gan amlaf, ac Almaeneg weithiau yn ninasoedd…

Penwythnos olaf (ac oer) mis Chwefror oedd y tro cyntaf i mi grwydro strydoedd Aberhonddu. Roeddwn i wedi bod yn Aberhonddu sawl gwaith o’r blaen, ond â phwrpas penodol bob tro. Doeddwn i erioed wedi crwydro’n ddiamcan, erioed wedi treulio amser yn…

Ar y ford fach, braf cael llyfr sydd hefyd yn weddol fach. Yn saith modfedd o hyd a phedair a hanner o led, mae An Ghaeilge agus an Éiceolaíocht / Irish and Ecology fymryn yn fwy na llawysgrif Peniarth 50 ‘Y Cwta Cyfarwydd’, llyfr yr hoffwn ei gael…

Gall gorffen llyfr deimlo fel cyrraedd pen y daith: amser cau’r cloriau a throi golygon. Os oedd yn llyfr da, gellir profi rhyw fath o alar wrth ei roi yn ôl ar y silff. Ond weithiau, mae’r atalnod llawn terfynol hefyd yn fan cychwyn, fel cyrraedd…

Ar 3 Ebrill 1969, fe gofnododd Richard Burton sylw yn ei ddyddiadur ynghylch deunydd darllen ei wraig: ‘E is reading a long fat novel about the Mafia called The Godfather which she says is badly written but un-put-downable.’ Roedd Elizabeth Taylor…

Rwyf newydd weld deiseb ar safle we Arlywydd Wcráin yn gofyn i’r wlad fabwysiadu sgript Ladin yn hytrach na’r un Cirileg ar gyfer yr Wcreineg. Os bydd mwy na 25,000 yn llofnodi bydd gofyn i Selensci lunio ymateb. Cymhelliad gwleidyddol pur sydd gan…

Mae’n hoff iawn gen i y stori deuluol am fy mam a nhad yn cwrdd am y tro cyntaf. Roedd y ddau ar drên yn yr Almaen yn dychwelyd o’u gwyliau haf. Ceir arlliw o’r zeitgeist yn eu hanes ar y pryd: dau ifanc o gefndiroedd digon cyffredin ar grwydr yn…

O ysgrif ysgytwol ‘Grwyne Fechan’ yr Athro T J Morgan y daw’r geiriau hyn a gyhoeddwyd gyntaf yn 1945. Heddiw, ni allwn ond diolch i’r nefoedd am y plwc o wroldeb a barodd i’r ieithydd hwn droi’r teimladau dwys a ‘chyfriniol’ a gafodd ychydig…

‘Ble mae’r bêl?’ ‘Yn y sietin!’ ‘Yn be?’ ‘Y sietin?’ ‘Ble mae’r sietin?’ ‘Fanna!’ ‘Dwi’m yn gallu ei weld o?’ ‘Fanna!’ Rhyw sgwrs fel hyn a wnaeth imi ddechrau sylwi bod y fath beth â thafodiaith i’w chael yn y Gymraeg. Ar y cae y tu ôl i Ysgol…