# Rhifyn 18

Ar fore 28 Chwefror, 2022, yn ystod dyddiau cyntaf yr ymosodiad ar Wcráin, daeth newyddion fod Amgueddfa Hanesyddol a Hanes Lleol Ifancif, yn Demiifca ger Ciif, wedi ei llosgi gan fyddin oresgynnol Rwsia. Ymhlith y casgliadau a gafodd eu difa roedd…

Mae’r gyfrol Theatr y Gymraes yn tystio i ddyfalbarhad un ddramodwraig yn naddu ei chrefft ar sail ymarfer a greddf, a hynny pan oedd y bobl mewn grym yn ei bych-anfyd, sef y theatr Gymraeg, yn ddynion. Cawn yma dair drama o waith Sera Moore…

Mae hanesyddiaeth bwyd Cymru, hynny a fu ohoni, wedi ei dominyddu i raddau helaeth naill ai gan hanesion am galedi gwledig neu am dlodi Fictoraidd dosbarth gweithiol y trefi. Ystyrir fel arfer fod economi fugeiliol ucheldir Cymru yn darparu ymborth…

Fis Hydref diwethaf, cyhoeddwyd cyfrol gan (y diweddar) David Graeber a David Wengrow y bu disgwyl mawr amdani. Nid yn unig mae’r gyfrol hon yn addo trawsnewid ein dealltwriaeth o orffennol pell dynoliaeth, mae hefyd yn hearu dychmygu ffyrdd amgen,…

Dyma nodi canmlwyddiant. Yn 1922, cyhoeddwyd rhifyn cyntaf cylchgrawn chwarterol Y Llenor dan olygyddiaeth W J Gruffydd. Yng nghwrs y 30 mlynedd a ddilynodd denodd gyfraniadau gan lenorion a ddiffiniai’r hyn y meddylir yn reddfol amdano hyd heddiw…

Mae fy mabi newydd, Miri Iola, yn gwrthod yn deg â chymryd potel. A hithau bellach yn flwydd, mae hyn yn golygu ’mod i wedi treulio tua 1,800 o oriau yn ei bronfwydo hyd yma. (I roi hynny mewn persbectif, mae blwyddyn o waith llawn amser yn gyfanswm…

Mae fy mronglwm yn y rhewgell. Mae hi’n ganol dydd, yn ganol haf. Tra oera’r cotwm a’r gwifrau, ymneilltuaf i fy seintwar dau fetr sgwâr. Af ar fy ngliniau ond mae’r aer drymaidd yn f’amgylchynu o hyd, fel pridd yn gwasgu’n boeth. Gorweddaf ar elor…

Ychydig wythnosau cyn y gwyliau yn y Vendée oedd hi. Wnaeth pethau ddim dechrau’n rhy dda. Tydi cyfweliad ddim i fod yn bleserus, dwi’n cyfaddef, ond roedd yr un yma yn drewi o angau. Doeddwn i ddim wedi deall dim ar y cwestiynau cyntaf. Roedd y boi…

Ymfalchïo a wna’r ddynolryw yn ei deallusrwydd, dyna’r hyn sy’n unigryw am ein rhywogaeth. Digon gwir, bu rhywogaethau ‘deallus’ eraill a berthynai i’r genws Homo – yn eu plith Homo erectus, Homo neanderthalensis a Homo habilis – ond darfod fu hanes…

Pwy yw gwŷr drwg y sidydd? Ers tro, ystyriwyd presenoldeb cryf y planedau Mawrth a Phlwton mewn siart yn rhywbeth i fod yn wyliadwrus ohono. I’r sêr-ddewin, cynrychiola Mawrth ewyllys uniongyrchol yr ego; a Phlwton ewyllys ddyfnach, ehangach a mwy…

O ysgrif ysgytwol ‘Grwyne Fechan’ yr Athro T J Morgan y daw’r geiriau hyn a gyhoeddwyd gyntaf yn 1945. Heddiw, ni allwn ond diolch i’r nefoedd am y plwc o wroldeb a barodd i’r ieithydd hwn droi’r teimladau dwys a ‘chyfriniol’ a gafodd ychydig…