Dadansoddi

Wyddoch chi fod sôn am yr uncorn yn y Beibl, er taw creadur mytholegol yw e? Yn wir, mae'n cael ei enwi mewn sawl man. Numeri XXIII.22: 'Duw a'u dug hwynt allan o'r Aipht: megis nerth unicorn sydd iddo.' Deuteronomium XXXIII.17: 'Ei brydferthwch…

Penwythnos olaf (ac oer) mis Chwefror oedd y tro cyntaf i mi grwydro strydoedd Aberhonddu. Roeddwn i wedi bod yn Aberhonddu sawl gwaith o’r blaen, ond â phwrpas penodol bob tro. Doeddwn i erioed wedi crwydro’n ddiamcan, erioed wedi treulio amser yn…

Cenedl sy’n hoff o gadeiriau yw’r Cymry. Ers canrifoedd, maent yn gwobrwyo eu prifeirdd â chadeiriau ac maent hefyd yn chwannog i roi’r gair cadair yn enw ar rai o’u mynyddoedd uchaf. Maent wedi llwyddo i estyn ystyr y gair i gyfeiriadau eraill…

Mae rhywbeth ynglŷn ag wyneb Justin Welby, Archecob Caergaint, sydd wastad yn gwneud i mi feddwl am hen daten sydd wedi cael siomedigaeth enbyd. Roedd hyn yn arbennig o amlwg pan ochrodd ef gyda’r rheiny yn yr Eglwys Anglicanaidd sydd ddim yn fodlon…

Yn Rhagfyr 2022, cyhoeddwyd rhestr flynyddol y Bookseller o unigolion mwyaf dylanwadol y byd cyhoeddi ym Mhrydain ac Iwerddon. Mae hi’n ddefod ers bron i bymtheng mlynedd bellach ac yn cyfrannu at yr arfer nodweddiadol hwnnw o lunio rhestr ar droad…

Dyma gwestiwn athronyddol: ydy cyfieithu yn tystio i undod y ddynoliaeth neu’n hytrach i’n hamrywiaeth? Heb wahaniaethau, ni fyddai angen cyfieithu; ond heb ryw sylwedd sy’n gyffredin i’r ddynoliaeth, byddai cyfieithu yn gwbl amhosibl. Y naill a’r…

Mae gwylio gwleidyddiaeth heddiw megis syllu ar ferddwr. Merddwr brwnt a phob math o wenwyn yn llechu o dan yr wyneb; nid annhebyg i’n hafonydd llawn carthffosiaeth. Y mae’r diffyg cyfeiriad, a’n diffyg ni fel etholwyr i ddylanwadu – o’r lefel leol…

Mewn ysgrif yn rhifyn gaeaf 2021 O’r Pedwar Gwynt – ‘Y gwir a geir mewn eira’ – mae T Robin Chapman yn dweud ‘gair am farddoniaeth Gymraeg y 2010au’. Rhy drosolwg bras o farddoniaeth y cyfnod rhwng 2010 a’r presennol. Nodweddir beirdd y deuddeng…

Dylwn i deimlo’n ddedwyddach na hyn. Treuliais benwythnos hir a bendigedig yng Nghaerdydd yng nghwmni Cadi, fy merch, a’m hwyres fechan, Mabli. Ni wyddwn – anghofiais, yn hytrach – fod plant yn fodau bach mor ddifyr ac ysbrydoledig. Mae Mabli’n chwe…

Yng ngwlad hudolus, anhysbys Aber Tywi ddechrau’r ugeinfed ganrif, mae llwybr hynafol yn arwain at furddun hen ffermdy Cwm yr arian. Lle llewyrchus oedd hwn, yn manteisio ar dir coch da y fro honno ac yn rhoi bywoliaeth a gwaith bôn braich i deulu…

Paris 1990, a’r sioe ar y teledu ydi Apostrophes. Mae yna gyflwynydd adnabyddus yn chwifio ei sbectols yn hyderus ddeallus. Mae’n tynnu coes awdur gwadd ar gownt ei ‘stabal o gariadon ifanc’ y bu’n ymffrostio yn eu cylch yn ei ddyddiadur. Pan gaiff…